PFAS — per- en polyfluoralkylstoffen, in de volksmond “forever chemicals” — staan al enkele jaren op de Europese en Nederlandse politieke agenda. Vanaf 2026-2028 komen er strengere restricties op PFAS in consumentenproducten, waaronder coatings. Wat betekent dat voor u als opdrachtgever of consument? Deze gids legt uit wat PFAS zijn, waarom Europa ze uitfaseert, welke alternatieven er zijn en waarop u moet letten bij het kopen van een coating.
Wat zijn PFAS precies?
PFAS staat voor per- en polyfluoralkylstoffen: een familie van meer dan 10.000 synthetische chemicaliën die sinds de jaren ’50 wereldwijd worden gebruikt vanwege hun bijzondere eigenschappen. PFAS-verbindingen zijn:
- Zeer waterafstotend (hydrofoob)
- Zeer olieafstotend (oleofoob)
- Bestand tegen hitte, chemicaliën en biologische afbraak
- Elektrisch isolerend
Die eigenschappen maken ze uitermate handig in producten zoals anti-aanbaklagen (Teflon), waterafstotende kleding (Gore-Tex), voedingsverpakkingen, brandblusschuim, elektronica — én in coatings voor gevels, auto’s en industriële toepassingen.
Het probleem: dezelfde eigenschappen die ze nuttig maken, maken ze ook onafbreekbaar in het milieu. PFAS hopen zich op in bodem, water, dieren en uiteindelijk mensen. Daarom heten ze “forever chemicals”.
Waarom faseert Europa PFAS uit?
In februari 2023 dienden Nederland, Duitsland, Denemarken, Zweden en Noorwegen bij het Europees Chemicaliën Agentschap (ECHA) een voorstel in voor een brede restrictie op bijna alle PFAS in de Europese Unie. Het voorstel is een van de meest omvangrijke chemische restricties ooit binnen REACH (de Europese chemicaliënwetgeving).
De onderbouwing:
- Milieu: PFAS zijn in vrijwel alle Europese wateren aangetroffen, ook in drinkwaterbronnen. Ze breken niet af, verplaatsen zich makkelijk en accumuleren in de voedselketen.
- Gezondheid: langdurige blootstelling wordt door de RIVM in verband gebracht met verminderde afweer, verhoogd cholesterol en effecten op zwangerschap. De EFSA heeft de veilige innamewaarde in 2020 fors verlaagd.
- Kosten: sanering van PFAS-verontreiniging kost EU-lidstaten miljarden per jaar. Uitfasering wordt gezien als preventief goedkoper.
ECHA is in 2024 begonnen met de wetenschappelijke beoordeling. Definitieve besluitvorming wordt verwacht in 2026-2027, met inwerkingtreding in fasen tussen 2026 en 2030 — afhankelijk van of er alternatieven beschikbaar zijn voor elke toepassing.
Welke coatings bevatten PFAS?
In de coating-industrie werden PFAS veel toegepast voor:
- Anti-graffiti coatings — voor extra bescherming tegen olie-gebaseerde verven en spuitbusverf
- Sanitair-beschermers — voor vet-afstoting in badkamer en keuken
- Waterafstotende impregneringen voor textiel, leer en steen
- Anti-vingerafdruk coatings op elektronica
- Bouwchemie — sommige gevelimpregneermiddelen op siloxaan-basis bevatten fluor-additieven
- Auto-coatings — sommige premium keramische coatings bevatten fluorpolymeer-additieven voor extra glans en gladheid
Vraag altijd om het veiligheidsblad (SDS) van een coating. Als daar chemische verbindingen op staan met de aanduiding “fluor”, “perfluor”, “PFOA”, “PFOS” of “PTFE”, dan bevat het product PFAS. Een goede aanbieder is hier transparant over.
Welke PFAS-vrije alternatieven zijn er?
De Deense EPA identificeerde in een uitgebreid rapport uit 2024 reeds bruikbare alternatieven per toepassingscategorie:
| Toepassing | PFAS-alternatief | Prestatie-verschil |
|---|---|---|
| Hydrofobe coatings | Silica (SiO₂) + silanen | Vergelijkbaar of beter |
| Anti-graffiti permanent | Gemodificeerde silica-nanocoating | 90-95% van PFAS-prestatie |
| Textiel waterafstoting | Siloxaan / paraffine-wax | Iets minder duurzaam |
| Gevelimpregnering | Siloxaan (fluor-vrij) | Vergelijkbaar |
| Anti-vingerafdruk | Titaandioxide + silanen | 80-90% van PFAS-prestatie |
| Auto-coatings | Pure SiO₂-coatings | Vergelijkbaar bij goede formulering |
De conclusie van het Deense rapport: voor het overgrote deel van de toepassingen zijn PFAS-vrije alternatieven reeds beschikbaar, soms met een klein prestatie-verlies of hogere prijs. Voor een handjevol nichetoepassingen (bijv. semiconductor-productie, medische implantaten) zijn nog geen volwaardige alternatieven, en die krijgen tijdelijke uitzonderingen.
Wat betekent dit voor u als opdrachtgever?
Als woningeigenaar of bedrijf
- Coatings die u vandaag laat aanbrengen gaan 5-15 jaar mee — het loont dus om nu al PFAS-vrij te kiezen
- Vraag naar het SDS van elke coating die u laat aanbrengen
- Wees kritisch bij extreem lage prijzen — PFAS-alternatieven zijn iets duurder
Als overheid, corporatie of monumentbeheerder
- Neem PFAS-vrij op als eis in uw bestek
- Vraag om labels als “PFAS-free”, Cradle-to-Cradle of vergelijkbare certificering
- Documenteer welke coatings zijn toegepast — sanering van PFAS-houdende oppervlakken bij verwijdering wordt duurder onder aankomende regelgeving
- Milieu Centraal biedt een factsheet over PFAS in huishoudens voor communicatie richting bewoners
Als producent of installateur
- Investeer nu in kennis van PFAS-vrije alternatieven
- Certificering (bijv. via ISO 14001 of Cradle-to-Cradle) wordt onderscheidend
- Communiceer proactief richting klanten — PFAS-vrij is een verkoop-argument
Onze positie
Bij Cleaning & Coating Nederland werken wij al jaren met uitsluitend PFAS-vrije coatings. Onze producten zijn gebaseerd op:
- Siliciumdioxide (SiO₂) uit kwartszand
- Silaan- en siloxaan-verbindingen
- Titaandioxide voor UV-bescherming
- Biologisch afbreekbare draagstoffen conform het Cradle-to-Cradle principe
Dat betekent: uw coating vandaag voldoet aan de Europese regelgeving van morgen. En bij verwijdering of renovatie zijn er geen dure PFAS-saneringskosten.
Veel gestelde vragen
Zijn PFAS-vrije coatings echt net zo goed?
Voor 90+ % van de toepassingen: ja. Voor extreme prestaties (bijv. militaire toepassingen, semiconductor-productie) is er nog een prestatie-gat. Voor gevels, auto’s, zonnepanelen en anti-graffiti zijn PFAS-vrije alternatieven volledig gelijkwaardig.
Wat als ik al een PFAS-houdende coating heb?
Er is momenteel geen verplichting om deze te verwijderen. Bij een volgende renovatie is het verstandig om over te stappen op een PFAS-vrij alternatief. Sanering van gecoate oppervlakken valt nog niet onder de PFAS-restrictie — regels gelden voor nieuwe applicaties.
Zijn er ook Nederlandse regels?
Nederland is een van de indieners van het EU-voorstel en heeft strenge nationale grenzen voor PFAS in bodem en oppervlaktewater. Het RIVM publiceert regelmatig actuele richtlijnen.
Kan ik zelf een PFAS-vrije coating aanbrengen?
Ja, veel PFAS-vrije nanocoatings zijn geschikt voor DIY. Vraag ons naar geschikte producten voor uw toepassing. Voor grote of professionele projecten adviseren wij professionele applicatie voor optimale prestatie.
Meer lezen
- Wat is nanocoating? Complete uitleg
- Hydrofoob vs oleofoob vs superhydrofoob
- Anti-graffiti coating kosten 2026
- Gevel impregneren en nanocoating
Bronnen
- ECHA — PFAS in the EU: restriction proposal
- Danish EPA (Miljøstyrelsen) — PFASs and PFAS free alternatives (2024)
- RIVM — Informatie over PFAS
- Milieu Centraal — Factsheet PFAS
- EFSA — Risicobeoordeling PFAS in voeding